Odchudzanie i dieta

Najlepsza dieta na odchudzanie? Oceniłem 18 diet od S do F

· · 3 531 słów · ok. 18 min czytania

Najlepsza dieta na odchudzanie to taka, na której wytrzymasz w deficycie kalorycznym przez miesiące, a nie przez dwa tygodnie. W rocznym badaniu porównującym cztery popularne diety o tym, ile kto schudł, decydowało to, jak dokładnie ktoś się diety trzymał (r = 0,60), a prawie wcale to, jaką dietę dostał (r = 0,07) (Dansinger i in. 2005). W mojej tier liście na najwyższym poziomie S są świadome IIFYM (liczenie makro z pełnowartościowych produktów), śródziemnomorska i fleksitariańska. Na samym dole, F: sokowa, zgodna z grupą krwi, Dukana i Dąbrowskiej.

Niżej masz tier listę 18 diet, tabelę z tym, dla kogo każda ma sens, liczby z badań i quiz na koniec. Jeżeli dopiero zaczynasz, najpierw ogarnij podstawy we wpisie Jak schudnąć. Fundamenty po kolei.

Ranking diet: tier lista i tabela

S to najwyższa ocena, F najniższa. Oceniałem diety pod kątem zwykłego człowieka, który chce schudnąć i nie zrobić sobie krzywdy. Kliknij dietę na tier liście, a zobaczysz jej kartę z plusem, minusem i jednym badaniem.

Tier lista

18 diet od S do F

Kliknij dietę, żeby zobaczyć ocenę, plus, minus i jedno badanie z liczbą.

Spolecam
Aproste i skuteczne
Bdziałają, ale coś wycinają
Ctylko ze wskazań
Dwyjątkowe sytuacje
Fnie polecam
Świadome IIFYMpoziom S

Ustalasz kalorie i makro, a w ich ramach jesz normalne, pełnowartościowe jedzenie.

PlusŻadnych zakazów, a po kilku tygodniach wiesz, ile co ma kalorii.

MinusNa początku trzeba ważyć i liczyć, łatwo zjechać w byle co, byle się zgadzało.

niższe BMIelastyczna kontrola jedzenia wiązała się z niższym BMI i rzadszym objadaniem niż sztywne zakazy (kwestionariusze). Westenhoefer i in. 1999

Więcej w tekście

Tier lista z filmu Oceniłem Najpopularniejsze Diety w 2025. Kryteria: czy da się dietę zbilansować bez niedoborów, czy wytrzymasz na niej miesiącami i czy nauczy Cię jeść. Ocena jest moja, liczby pochodzą z podanych badań.
Ranking 18 diet: poziom, dla kogo ma sens, największy minus i co mówią badania
DietaTierDla kogo ma sensNajwiększy minusCo mówią badania
Świadome IIFYMSDla każdego, kto jest gotów przez kilka tygodni liczyćTrzeba ważyć i liczyć, łatwo zjechać w "byle co, byle się zgadzało"Elastyczna kontrola jedzenia wiązała się z niższym BMI i rzadszym objadaniem niż sztywne zakazy (Westenhoefer 1999)
ŚródziemnomorskaSDomyślny wybór dla większości, także przy chorobach serca i cukrzycyBywa droga (ryby, oliwa, świeże warzywa)2 lata: −4,4 kg, a dieta niskotłuszczowa −2,9 kg (Shai 2008)
FleksitariańskaSGdy chcesz jeść mniej mięsa, ale nie chcesz go wycinaćMało badań na samo odchudzanieNajwierniejsi diecie planetarnej: 23% mniejsze ryzyko zgonu (obserwacje, 206 tys. osób; Bui 2024)
Post przerywany 8-10 hAGdy rano nie jesteś głodny i podjadasz wieczoremSam w sobie nie spala więcej tłuszczuRóżne formy postu przerywanego wobec zwykłych zaleceń: praktycznie bez różnicy (Cochrane 2026, 22 RCT)
Zone 40/30/30ADla lubiących proporcje i porządekWażenie, dla sportowców mało węglowodanów−3,2 kg po roku, ukończyło 65% osób (Dansinger 2005)
KetogenicznaBGdy dobrze się czujesz bez pieczywa i makaronuLDL potrafi wyraźnie wzrosnąć, wycina owoce i strączkiPrzy tych samych kaloriach tłuszcz nie schodził szybciej niż na diecie z węglowodanami (Hall 2016)
WegańskaBGdy masz powody, żeby nie jeść produktów zwierzęcychB12 trzeba suplementować, trudniej o białkoW RCT o ok. 2,5 kg więcej niż dieta z mięsem (Huang 2016)
PaleoBGdy chcesz wyciąć przetworzone jedzenieBez zbóż i nabiału, drogaTalia −2,4 cm w krótkich badaniach, ale tylko 159 osób (Manheimer 2015)
Pudełkowa (catering)BGdy nie masz czasu gotować, na startNie uczy jedzenia, nie wiesz, co dokładnie jest w pudełkuZastępniki posiłków (koktajle, batony): −1,44 kg więcej po roku (Astbury 2019). Cateringu nie badano wprost
Bez glutenu i laktozyCTylko przy celiakii, nietolerancji albo alergiiBez wskazań łatwo o niedoboryGluten u osób bez celiakii nie wiązał się z chorobą wieńcową (Lebwohl 2017)
Low FODMAPCPrzy IBS, na kilka tygodni, z dietetykiemWycina pożywienie dla bakterii jelitowychPrzy IBS najlepiej oceniona dieta w metaanalizie sieciowej (Black 2022)
KarniworDWłaściwie dla nikogo na dłużejZero błonnika, drogi, monotonnyW ankiecie mediana LDL 172 mg/dl (Lennerz 2021)
Dieta 1000 kcalDPrzy dużej otyłości albo świeżo wykrytej cukrzycy typu 2, tylko pod opieką lekarzaGłód, utrata mięśni, łatwo wrócić do starych nawykówDieta z gotowych koktajli ok. 850 kcal + wsparcie: remisja cukrzycy typu 2 (wykrytej do 6 lat wcześniej) u 46% vs 4% (DiRECT 2018)
OMAD (1 posiłek)DRzadko dla kogo, raczej jako krótki eksperymentCiężko zjeść pełnowartościowo, długie godziny głoduPost przerywany (każda forma) wiązał się z objawami zaburzeń odżywiania u osób w wieku 16-30 lat (Ganson 2022)
Sokowa (detoks)FDla nikogoBrak białka, tłuszczu i błonnika z miąższuŻadnego RCT komercyjnych detoksów u ludzi (Klein i Kiat 2015)
Zgodna z grupą krwiFDla nikogoZałożenie bez sensu0 badań potwierdzających korzyści na 1415 przejrzanych publikacji (Cusack 2013)
DukanaFDla nikogoPrawie samo chude białko w pierwszej fazieBrak RCT. Analiza jadłospisów Polek: za mało witaminy C i folianów (Wyka 2015)
DąbrowskiejFDla nikogo bez lekarzaGłodówka, szybki spadek to w dużej części wodaBrak badania z grupą kontrolną, jest tylko praca na 13 chorych (Dąbrowska 2001)

Cały ranking pokazuję też w filmie i przy każdej diecie tłumaczę swoją ocenę.

Miniatura mojego filmu o tier liście diet: ja obok rzędów S, C i F z jedzeniem
Film: Oceniłem Najpopularniejsze Diety w 2025 [TIER LISTA] (27 min).

Jak oceniałem diety: 3 pytania

Czy da się ją zbilansować bez niedoborów? Czy wytrzymasz na niej miesiącami? Czy nauczy Cię jeść, tak żebyś wiedział, co robić, kiedy dieta się skończy? Dieta, która odpada na pierwszym pytaniu, nie może być wysoko, nawet jeżeli szybko zrzuca kilogramy.

Każda dieta odchudzająca działa przez deficyt kaloryczny. Diety różnią się tylko tym, jak Cię do niego doprowadzają.

Grafika

Trzy sposoby na deficyt, czyli każda dieta w skrócie

1Liczysz kalorie albo makro

Jesz, co chcesz, ale w ustalonych ramach.

2Skracasz okno jedzenia

Mniej godzin na jedzenie, mniej okazji do podjadania.

3Wycinasz produkty albo makroskładnik

Bez części jedzenia trudniej zjeść za dużo.

!Wszystko naraz, za mocno

Mało jedzenia, mało produktów i wszystko w krótkim czasie.

Wspólny mianownik wszystkich: deficyt kaloryczny. Ile to u Ciebie, policzysz w kalkulatorze kalorii i makro.

Schemat na podstawie mojego filmu Istnieją tylko 3 diety na skuteczne odchudzanie. Litera przy diecie to jej poziom na tier liście.

Ile to jest u Ciebie, policzysz w kalkulatorze kalorii i makro.

Która dieta najlepiej odchudza? Ta, której się trzymasz

Rodzaj diety ma dużo mniejsze znaczenie, niż sugeruje internet. W dłuższych badaniach różnice między "markami" diet to zwykle 1-3 kg.

W badaniu Dansingera 160 osób wylosowano do diety Atkinsa, Zone, Weight Watchers i Ornisha. Po roku średnie spadki wyniosły 2,1 / 3,2 / 3,0 / 3,3 kg, a do końca dotrwało tylko 50-65% osób (Dansinger i in. 2005).

Wykres z badania

O wyniku decyduje przestrzeganie, a nie rodzaj diety

Siła związku ze spadkiem wagi (r, od 0 do 1)

Spadek masy ciała po roku

Spadek masy ciała po roku na czterech dietach Atkins 2,1 kg, Zone 3,2 kg, Weight Watchers 3,0 kg, Ornish 3,3 kg. Do końca dotrwało 53, 65, 65 i 50 procent osób. Różnice między dietami są małe. 0 −1 −2 −3 −4 −2,1 Atkins dotrwało 53% −3,2 Zone dotrwało 65% −3,0 Weight Watchers dotrwało 65% −3,3 Ornish dotrwało 50% kg po roku (średnio, wszyscy wylosowani)
160 osób z nadwagą albo otyłością i nadciśnieniem, zaburzeniami lipidów albo podwyższonym cukrem, po 40 na dietę, rok. Analiza wszystkich wylosowanych, osoby, które zrezygnowały, liczone jako 0 kg. Przestrzeganie diety deklarowali sami uczestnicy. Źródło: Dansinger i in. 2005, JAMA, PMID 15632335.
Plansza badania Dansinger i in. 2005: po roku diety Atkinsa, Zone, Weight Watchers i Ornisha dały podobny, skromny spadek masy ciała, 2-3 kg. O wyniku decydowało przestrzeganie diety, a nie jej rodzaj.
Źródło: Dansinger i in. 2005, JAMA, PMID 15632335.

Metaanaliza 48 badań (7286 osób) pokazała to samo: low-carb i low-fat dawały podobnie, około 7-9 kg względem braku diety (Johnston i in. 2014). W największej analizie (121 badań, prawie 22 tysiące osób) po roku przewaga większości diet nad zwykłym jedzeniem malała do około 3 kg (Ge i in. 2020).

Wykres z badania

Mało węglowodanów czy mało tłuszczu? Po roku remis

mało węglowodanówmało tłuszczu

Utrata masy ciała względem braku diety: dieta niskowęglowodanowa i niskotłuszczowa Po 6 miesiącach dieta niskowęglowodanowa dała 8,7 kg, a niskotłuszczowa 8,0 kg więcej niż brak diety. Po 12 miesiącach obie po 7,3 kg. 0 −2 −4 −6 −8 −10 −8,7 kg −8,0 kg po 6 miesiącach −7,3 kg −7,3 kg po 12 miesiącach kg mniej niż bez diety
Metaanaliza sieciowa 48 badań z losowym podziałem, 7286 dorosłych z nadwagą albo otyłością. Wartości to średnia przewaga nad brakiem diety (−8,73 i −7,99 kg po 6 miesiącach, −7,25 i −7,27 kg po roku). Różnice między konkretnymi markami diet autorzy opisali jako minimalne. Źródło: Johnston i in. 2014, JAMA, PMID 25182101.

Dlatego wysoko lądują diety, na których da się normalnie żyć, a nisko te, które działają tylko tak długo, jak zaciskasz zęby.

Tier S: diety, które polecam

Na S są trzy diety, które da się zbilansować, utrzymać latami i które uczą jedzenia. Żadna nie zakazuje całych grup produktów.

Świadome IIFYM: liczysz makro, ale jesz normalne jedzenie

IIFYM (If It Fits Your Macros, czyli "jeżeli mieści się w makro") to ustalone kalorie, białko, tłuszcze i węglowodany, a w ich ramach jesz, co chcesz. "Świadome" dopisałem, bo S dostaje tylko wtedy, gdy większość makro pochodzi z pełnowartościowych produktów.

Brak zakazów działa na Twoją korzyść. W niemieckim badaniu (54 517 uczestników programu odchudzania i 1838 osób z populacji) elastyczna kontrola jedzenia wiązała się z niższym BMI, rzadszymi napadami objadania i większą szansą na udaną redukcję, a sztywne "tego mi nie wolno" odwrotnie (Westenhoefer i in. 1999). To związek, a nie dowód przyczyny.

Minus: na początku trzeba liczyć i ważyć. Jeżeli liczysz, a waga stoi, zajrzyj do wpisu Jem mało i nie chudnę.

W badaniu na oddziale ludzie na diecie z ultraprzetworzonych produktów zjadali do woli około 508 kcal dziennie więcej niż na nieprzetworzonej, przy podobnych makro, i w 2 tygodnie przytyli około 0,9 kg (Hall i in. 2019).

Dieta śródziemnomorska: najlepiej przebadana

Warzywa, owoce, strączki, pełne zboża, ryby, orzechy i oliwa, niewiele czerwonego mięsa. Da się na niej schudnąć, dobrze służy sercu i spokojnie mogą na niej jeść osoby trenujące.

W badaniu DIRECT po 2 latach dała -4,4 kg, low-carb -4,7 kg, a niskotłuszczowa -2,9 kg (Shai i in. 2008). W PREDIMED (7447 osób z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym, około 5 lat) dieta śródziemnomorska z oliwą albo orzechami dała około 30% mniejsze ryzyko zawału, udaru albo zgonu sercowego. Pierwszą publikację z 2013 roku wycofano przez błędy w losowaniu, a te liczby pochodzą z poprawionej analizy (Estruch i in. 2018).

Wykres z badania

Śródziemnomorska a serce: PREDIMED

Odsetek osób z zawałem, udarem albo zgonem z przyczyn sercowych w ciągu ok. 5 lat. Mniej znaczy lepiej.

ok. 30% mniejzawałów, udarów i zgonów sercowych na obu wersjach diety śródziemnomorskiej
7447 osóbw wieku 55-80 lat z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym
Liczby z poprawionej analizy z 2018 roku. Pierwsza publikacja z 2013 roku została wycofana przez błędy w losowaniu w części ośrodków, wynik po poprawkach się utrzymał. Źródło: Estruch i in. 2018, N Engl J Med, PMID 29897866.

W rankingu U.S. News na 2025 rok znów dostała najwyższą ocenę, 4,8 na 5 (Nutrition Insight). W samej kategorii odchudzania wygrał tam WeightWatchers, czyli liczenie punktów plus wsparcie (WebMD).

Porównanie

Panel 69 ekspertów a moja tier lista

Pierwsza trójka rankingu U.S. News na 2025 rok (38 diet, ocena od 1 do 5) i miejsce tych diet u mnie.

Dwie z moich trzech diet na S są w pierwszej trójce panelu ekspertów. Ranking amerykański nie ocenia diet popularnych w Polsce, jak Dąbrowskiej czy pudełkowa. Źródło: U.S. News & World Report, Best Diets 2025, omówienie: Nutrition Insight.

Minus to cena, ale da się to obejść: mrożone warzywa, sardynki i makrela z puszki, fasola i ciecierzyca ze słoika.

Fleksitariańska (planetarna): mniej mięsa, bez wycinania

Jesz jajka, nabiał, ryby i mięso, tylko nie codziennie po 300-500 g. Dla mnie to złoty środek między weganizmem a zdrowym rozsądkiem.

W trzech amerykańskich kohortach (ponad 200 tysięcy osób, do 34 lat obserwacji) ludzie jedzący najbliżej diety planetarnej mieli o 23% mniejsze ryzyko zgonu z jakiejkolwiek przyczyny niż ci najdalej od niej (Bui i in. 2024). To dane obserwacyjne. S dostaje za zdrowie i łatwość utrzymania, a nie za szybsze chudnięcie.

Dieta śródziemnomorska czy keto?

Śródziemnomorska wygrywa zdrowiem i łatwością utrzymania, keto tylko trójglicerydami. W kilogramach praktycznie remis.

W badaniu Keto-Med ze Stanfordu 40 osób ze stanem przedcukrzycowym albo cukrzycą typu 2 jadło po 12 tygodni obie diety, obie bez cukru i białej mąki (Gardner i in. 2022).

Wykres z badania

Śródziemnomorska vs keto, głowa w głowę

śródziemnomorskaketo

Zmiana po 12 tygodniach: dieta śródziemnomorska i keto Masa ciała: minus 7 procent na śródziemnomorskiej i minus 8 procent na keto. HbA1c bez różnicy między dietami, poprawa na obu. Trójglicerydy: minus 5 i minus 16 procent. LDL: minus 5 procent na śródziemnomorskiej i plus 10 procent na keto. Masa ciała −7% −8% HbA1c, czyli średni cukier = bez różnicy, poprawa na obu Trójglicerydy −5% −16% LDL −5% +10% ← spadek wzrost →
−16% vs −5%trójglicerydy na keto i śródziemnomorskiej, ale LDL na keto wzrósł o 10%, a w 12 tygodni po badaniu łatwiej było zostać przy śródziemnomorskiej
DIRECT, 2 lata
śródziemnomorska−4,4
low-carb−4,7
niskotłuszczowa−2,9
kg po 2 latach, 322 osoby z otyłością (86% mężczyzn), Shai i in. 2008
Keto-Med: 40 osób ze stanem przedcukrzycowym albo cukrzycą typu 2, po 12 tygodni na każdej diecie w losowej kolejności, pełne dane od 33 osób. Przy masie ciała i HDL wynik zależał od kolejności diet. Abstrakt nie podaje wartości HbA1c, dlatego pokazuję tylko brak różnicy. Źródła: Gardner i in. 2022, Am J Clin Nutr, PMID 35641199; Shai i in. 2008, N Engl J Med, PMID 18635428.

Wynik HbA1c (średni cukier z ostatnich miesięcy) nie różnił się. Keto mocniej obniżyło trójglicerydy, ale podniosło LDL o 10%, dało mniej błonnika, a po badaniu łatwiej było ludziom zostać przy śródziemnomorskiej. W filmie powiedziałem, że keto szybciej poprawia cukier i łatwo je utrzymać. Przy cukrzycy typu 2 low-carb faktycznie częściej daje remisję po 6 miesiącach, ale po roku ta przewaga zanika (Goldenberg i in. 2021), a łatwe w utrzymaniu keto nie jest.

Plansza badania Goldenberg i in. 2021: przy cukrzycy typu 2 diety niskowęglowodanowe po 6 miesiącach częściej dawały remisję (HbA1c poniżej 6,5%, 57% wobec 31%), ale po 12 miesiącach korzyści zmalały lub zanikły.
Metaanaliza 23 badań z losowym podziałem, 1357 osób z cukrzycą typu 2. Przy remisji liczonej bez leków przewaga była mała i nieistotna. Źródło: Goldenberg i in. 2021, BMJ, PMID 33441384.

Tier A: proste i skuteczne, z drobnym "ale"

Post przerywany (okno 8-10 godzin)

Post przerywany ogranicza tylko czas jedzenia, na przykład od 10 do 18. Sam nie spala więcej tłuszczu: w przeglądzie Cochrane (22 badania, 1995 osób) dawał praktycznie taką samą utratę masy ciała jak zwykłe zalecenia (Garegnani i in. 2026). Szczegóły masz we wpisie Post przerywany czy zwykły deficyt.

A dostaje za prostotę. Starszym osobom często mówiłem: jeżeli rano nie jesteś głodny, jedz od 10 albo 12 do 18 albo 20 i nic więcej nie zmieniaj. Odpadała drożdżówka do kawy i przekąski wieczorem. Więcej w jak schudnąć po 40.

Jeżeli masz za sobą problemy z jedzeniem (napady objadania, bulimia, anoreksja), post, także 8-10-godzinny, nie jest dla Ciebie.

Zone (40/30/30)

40% kalorii z węglowodanów, 30% z białka, 30% z tłuszczu. Na niej byłem przy swojej pierwszej redukcji. U Dansingera dała -3,2 kg po roku i miała najwyższy odsetek osób, które dotrwały do końca, 65%, razem z Weight Watchers (Dansinger i in. 2005).

Czemu nie S? Trzeba ważyć, a przy 3000 kcal 30% z białka to już 225 g, często więcej, niż trzeba. Ile potrzebujesz, policzysz we wpisie Ile białka dziennie.

Tier B: działają, ale coś wycinają albo kosztują

Ketogeniczna

Keto to zwykle 20-50 g węglowodanów dziennie. Zdrowo ułożone działa, ale szybki spadek na starcie to w dużej części woda: glikogen magazynuje się z 3-4 g wody na gram (Kreitzman i in. 1992).

Plansza badania Kreitzman i in. 1992: glikogen jest magazynowany razem z wodą, 3-4 części wody na część glikogenu, więc w pierwszych dniach ostrej diety waga spada szybko częściowo przez wodę i odbija po powrocie węglowodanów.
Źródło: Kreitzman i in. 1992, Am J Clin Nutr, PMID 1615908.

Przy tych samych kaloriach utrata tłuszczu na keto nie przyspieszyła, tylko zwolniła (17 mężczyzn, 4 tygodnie na oddziale) (Hall i in. 2016), a jedząc do woli, ludzie na roślinnej diecie niskotłuszczowej zjadali około 689 kcal dziennie mniej niż na keto (Hall i in. 2021).

Dwa badania na oddziale

Ile zjadasz, kiedy jesz do woli

Uczestnicy mieszkali w szpitalu i jedli, ile chcieli. Mierzono każdy kęs.

Ultraprzetworzona vs nieprzetworzona

+508 kcal

dziennie więcej na diecie z ultraprzetworzonych produktów, przy podobnie dobranych makroskładnikach. Głodniejsi się przy tym nie czuli.

ultraprzetw.+0,9
nieprzetw.−0,9

kg w 2 tygodnie. Hall i in. 2019

Roślinna z węglowodanami vs zwierzęca keto

−689 kcal

dziennie mniej na roślinnej diecie niskotłuszczowej niż na zwierzęcej diecie ketogenicznej.

Węglowodany same w sobie nie zwiększały apetytu. Hall i in. 2021

Dlatego przy IIFYM dopisuję "świadome", a keto nie dostaje ode mnie więcej niż B. Źródła: Hall i in. 2019, Cell Metab, PMID 31105044; Hall i in. 2021, Nat Med, PMID 33479499.

Jeżeli keto, to na warzywach, rybach, oliwie, orzechach i jajkach, a nie na boczku z masłem. Przy lekach na cukrzycę tylko z lekarzem.

Wegańska

Da się na niej schudnąć i budować mięśnie, ale trudniej ją zbilansować. W metaanalizie 12 RCT weganie chudli o około 2,5 kg więcej niż na dietach z mięsem (Huang i in. 2016), choć w badaniach trwających rok lub dłużej przewaga malała do około 1 kg. U młodych mężczyzn zaczynających trening, przez 12 tygodni, przy 1,6 g białka na kg weganie zbudowali podobnie dużo mięśni i siły co wszystkożercy (Hevia-Larraín i in. 2021). B12 trzeba suplementować (Melina i in. 2016), do tego pilnować żelaza i białka. B12 i roślinną odżywkę białkową kupisz na przykład w GymBeam, z kodem szmexy5 masz rabat (link partnerski, współpracuję z GymBeam).

Paleo

Mięso, ryby, jaja, warzywa, owoce, orzechy, bez zbóż, strączków i nabiału. Plus: sama wycina przetworzone jedzenie. Badań jest mało: w 4 krótkich badaniach (159 osób) talia -2,4 cm i niższe trójglicerydy względem zaleceń (Manheimer i in. 2015). Minus to cena i brak zbóż.

Pudełkowa (catering dietetyczny)

Dobra na start albo na zabiegany okres. Odmierzone porcje pomagają: zastępniki posiłków dawały po roku o 1,44 kg większy spadek (koktajle i batony; cateringu wprost nie badano) (Astbury i in. 2019). Ale catering nie uczy jedzenia, a ja kilka razy dostałem posiłek "50 g białka" z dwoma, trzema kawałkami kurczaka na krzyż. Kiedy catering się opłaca w przeliczeniu na Twój czas i jak jeść zdrowo bez niego, policzyłem we wpisie Jak jeść zdrowo, gdy nie masz czasu gotować.

Tier C: diety eliminacyjne bez wskazań medycznych

Przy celiakii czy IBS to podstawa leczenia. U zdrowej osoby, która chce schudnąć, robią więcej szkody niż pożytku.

Bez glutenu i bez laktozy

Bez wskazań wycinanie glutenu nic nie daje, a tracisz pełne zboża. U 110 017 osób bez celiakii gluten nie wiązał się z chorobą wieńcową, a autorzy piszą, żeby nie promować diety bezglutenowej u osób bez celiakii (Lebwohl i in. 2017). Przy Hashimoto czy PCOS też nie trzeba, chyba że lekarz zdiagnozuje celiakię albo nietolerancję. Przy Hashimoto celiakia jest częstsza, więc warto ją wykluczyć badaniem krwi. Bez laktozy to nie to samo co bez nabiału: są mleko, jogurty i kefiry bez laktozy.

Low FODMAP

Na kilka tygodni wycina fermentujące cukry, a potem produkty się wprowadza. Przy IBS wypadła najlepiej z porównanych diet (13 badań, 944 pacjentów; Black i in. 2022). Na odchudzanie nie ma sensu. Tylko z dietetykiem.

Tier D: tylko w wyjątkowych sytuacjach

Karniwor (dieta mięsożerna)

Samo mięso, ryby, jajka i podroby. Prosta i sycąca, ale zero błonnika, a w badaniach obserwacyjnych ludzie jedzący go najwięcej mieli o 15-30% mniej zgonów, chorób serca, cukrzycy typu 2 i raka jelita grubego (Reynolds i in. 2019). Najwięcej danych daje ankieta 2029 osób bez grupy kontrolnej, w której mediana samodzielnie podanego LDL wynosiła 172 mg/dl (Lennerz i in. 2021).

Dieta 1000 kcal

Ma sens przy dużej otyłości albo przed operacją, zawsze pod opieką lekarza. Jeżeli masz do zrzucenia 10-15 kg, nie stosuj jej. W badaniu DiRECT 825-853 kcal z gotowych koktajli przez 3-5 miesięcy z odstawieniem leków pod nadzorem lekarza, a potem programem podtrzymania, dało po roku remisję cukrzycy typu 2 u 46% osób wobec 4% w grupie kontrolnej (cukrzyca wykryta najwyżej 6 lat wcześniej, bez insuliny) (Lean i in. 2018).

Jojo grozi przy każdym tempie: po prawie 3 latach osoby chudnące szybko i powoli odzyskały około 71% masy (Purcell i in. 2014). Więcej o tym w cheat mealach i efekcie jojo, a o białku przy dużym deficycie w jak nie stracić mięśni na redukcji.

Wykres z badania

Szybko czy powoli: jojo podobne i duże

szybko, 12 tygodnipowoli, 36 tygodni

Szybkie i powolne odchudzanie: kto osiągnął cel i ile masy wróciło Cel, czyli co najmniej 12,5 procent masy ciała mniej, osiągnęło 81 procent osób chudnących szybko i 50 procent chudnących powoli. Po 144 tygodniach osoby, które dotrwały, odzyskały 70,5 i 71,2 procent zrzuconej masy. 0 25% 50% 75% 100% 81% 50% osiągnęło cel ≥ 12,5% masy ciała 70,5% 71,2% odzyskana masa po 144 tygodniach
jojo przy każdym tempieobie grupy odzyskały większość zrzuconej masy, mimo takiego samego programu utrzymania wagi
46% vs 4%remisja cukrzycy typu 2 po roku: dieta z gotowych koktajli (825-853 kcal) pod opieką lekarza vs zwykła opieka, u osób z cukrzycą wykrytą do 6 lat wcześniej. DiRECT, Lean i in. 2018
Purcell: 200 osób z otyłością, oba programy miały cel −15% masy ciała. Grupa szybka była na diecie bardzo niskokalorycznej z koktajli (450-800 kcal), a potem obie grupy dostały ten sam program utrzymania wagi. Odzyskaną masę policzono u osób, które dotrwały do końca (43 w grupie wolnej, 61 w szybkiej). DiRECT: 306 osób z cukrzycą typu 2, dieta pod opieką lekarza. Źródła: Purcell i in. 2014, Lancet Diabetes Endocrinol, PMID 25459211; Lean i in. 2018, Lancet, PMID 29221645.

OMAD (jeden posiłek dziennie)

22-23 godziny bez jedzenia i jeden posiłek. Ciężko się w nim zmieścić bez przetworzonego jedzenia, a głód w ciągu dnia jest pewny. Post przerywany (każda forma) wiązał się z objawami zaburzeń odżywiania u młodych Kanadyjczyków (Ganson i in. 2022). Sam testowałem OMAD 2-3 tygodnie i lepszych efektów nie zauważyłem. OMAD odradzam też osobom starszym.

Tier F: tych diet nie polecam nikomu

Dieta sokowa (detoks sokowy)

Czemu pić sok, zamiast zjeść warzywa i owoce z błonnikiem? W soku nie ma białka ani tłuszczu, więc dieta jest niedoborowa, a do tego droga. Na komercyjne detoksy u ludzi nie ma ani jednego badania z losowym podziałem (Klein i Kiat 2015). Toksyny usuwają wątroba i nerki (mój film o detoksie sokowym).

Dieta zgodna z grupą krwi

Przegląd 1415 publikacji nie znalazł ani jednego badania z korzyścią z dopasowania diety do grupy krwi (Cusack i in. 2013). Dieta "dla grupy A" wiązała się z lepszymi wynikami tak samo u ludzi z grupą 0 (Wang i in. 2014), najprostsze wyjaśnienie: więcej warzyw, a nie krew.

Dieta Dukana

Samo białko nie jest tu problemem, problemem jest pierwsza faza na prawie samym chudym białku. Badań z grupą kontrolną nie ma. Jadłospisy 51 Polek na Dukanie miały za mało witaminy C i folianów (Wyka i in. 2015), opisano też pojedynczy przypadek kwasicy ketonowej 2 dni po rozpoczęciu diety (Freeman i in. 2014).

Dieta (post) Dąbrowskiej

Głównie warzywa, w praktyce około 500-800 kcal dziennie. W PubMed jest tylko praca samej dr Dąbrowskiej na 13 chorych z porfirią, bez grupy kontrolnej (Dąbrowska i in. 2001). Spadek wagi daje deficyt, a ten z pierwszego tygodnia to w dużej części woda (Kreitzman i in. 1992).

Mity o dietach: co mówią badania

Większość diet z D i F sprzedaje się na jednym z tych mitów.

Mit kontra fakt

6 mitów, na których sprzedają się diety

MitWęglowodany tuczą, keto spala więcej tłuszczu

Faktok. 689 kcal dziennie mniej jedli ludzie na roślinnej diecie z węglowodanami niż na keto, a przy tych samych kaloriach tłuszcz na keto nie schodził szybciej.

Hall 2021, Hall 2016

MitDetoks sokowy oczyszcza organizm

Fakt0 RCT komercyjnych detoksów u ludzi. Oczyszczaniem zajmują się wątroba i nerki.

Klein i Kiat 2015

MitDieta musi pasować do grupy krwi

Fakt0 z 1415 przejrzanych publikacji potwierdziło korzyści diety dopasowanej do grupy krwi.

Cusack 2013

MitBez glutenu jest zdrowiej

Fakt110 017 osób bez celiakii przez 26 lat: gluten nie wiązał się z chorobą wieńcową, a autorzy odradzają dietę bezglutenową bez wskazań.

Lebwohl 2017

MitPost przerywany spala więcej tłuszczu

Fakt22 badania i praktycznie taka sama utrata masy jak przy zwykłych zaleceniach dietetycznych.

Cochrane 2026

MitSzybkie chudnięcie daje większe jojo niż powolne

Faktok. 71% zrzuconej masy odzyskali po prawie 3 latach i szybko, i powoli chudnący. Tempo nie ma znaczenia, jojo grozi przy każdym.

Purcell 2014
Każdy fakt ma link do badania w PubMed. Szczegóły i ograniczenia badań opisuję przy każdej diecie wyżej.

Kiedy wybór diety to sprawa dla lekarza

W tych sytuacjach ustal dietę z lekarzem albo dietetykiem klinicznym, a nie z tier listy:

  • Celiakia: dieta bezglutenowa jest obowiązkowa i na całe życie.
  • IBS: low FODMAP z dietetykiem, na kilka tygodni.
  • Cukrzyca na lekach: keto, dieta 1000 kcal i długie posty tylko po rozmowie z lekarzem, bo może być potrzebna zmiana dawek.
  • Kamica żółciowa w przeszłości albo leki na nadciśnienie: diety bardzo niskokaloryczne i posty tylko z lekarzem. Szybkie chudnięcie zwiększa ryzyko kamieni, a ciśnienie może spaść.
  • Ciąża i karmienie piersią: w ciąży nie odchudzaj się bez lekarza. Bez OMAD, diet bardzo niskokalorycznych i głodówek.
  • Zaburzenia odżywiania teraz albo w przeszłości: bez diet eliminacyjnych, postów (także 8-10 h) i liczenia "do grama".
  • Mniej niż 18 lat: dietę odchudzającą ustalaj z lekarzem albo dietetykiem.
  • Choroby nerek: dieta z dużą ilością białka tylko po konsultacji.

Jak wybrać dietę dla siebie w 3 krokach

Wybierz dietę, która pasuje do Twojego dnia, a nie tę, która najszybciej zrzuca wagę w pierwszym tygodniu.

  1. Policz kalorie w kalkulatorze kalorii i makro. To wspólny mianownik każdej diety z tej listy.
  2. Ustal białko, bo chroni mięśnie i syci. Ile, masz we wpisie Ile białka dziennie.
  3. Wybierz sposób, który wytrzymasz. Lubisz liczby: świadome IIFYM albo Zone. Nie jesteś głodny rano: post przerywany 8-10 godzin. Chcesz jeść zdrowo bez liczenia: śródziemnomorska albo fleksitariańska. Po 4 tygodniach sprawdź wagę i obwody i dopiero wtedy coś zmieniaj.
Quiz

Która dieta dla Ciebie

4 pytania, wynik od razu. Wybieram tylko spośród diet z poziomów S i A.

Lubisz liczyć i ważyć jedzenie?
Rano zwykle nie jesteś głodny?
Chcesz jeść mniej mięsa?
Masz celiakię, IBS, cukrzycę na lekach, chorobę nerek albo zaburzenia odżywiania (teraz lub w przeszłości), jesteś w ciąży, karmisz albo masz mniej niż 18 lat?

Twoja dieta na start

Niezależnie od diety zacznij od kalorii i białka. Po 4 tygodniach sprawdź wagę i obwody, i dopiero wtedy coś zmieniaj.

Policz swoje kalorie i makro

Logika quizu wynika z tier listy wyżej. To podpowiedź na start, a nie zalecenie medyczne.

Najczęstsze pytania

Jaka dieta jest najskuteczniejsza w odchudzaniu?

Ta, której trzymasz się najdłużej w deficycie. Różnice między popularnymi dietami po roku to zwykle 1-3 kg (Dansinger i in. 2005; Ge i in. 2020). Najłatwiej utrzymać świadome IIFYM, śródziemnomorską i fleksitariańską.

Jaka jest najzdrowsza dieta na świecie?

Najlepiej przebadana jest śródziemnomorska: w PREDIMED u osób z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym około 30% mniejsze ryzyko zawału, udaru i zgonu sercowego (Estruch i in. 2018), a w U.S. News 2025 ocena 4,8 na 5.

Czy dieta ketogeniczna jest zdrowa?

Może być, jeżeli opiera się na warzywach, rybach, oliwie i orzechach. U osób ze stanem przedcukrzycowym i cukrzycą typu 2 w porównaniu ze śródziemnomorską podobnie obniżyła średni cukier, ale podniosła LDL o 10% i trudniej było na niej wytrzymać (Gardner i in. 2022). Przy lekach na cukrzycę tylko z lekarzem.

Czy dieta Dąbrowskiej jest zdrowa?

Nie ma badania z grupą kontrolną, które by to potwierdzało. Ten sam spadek wagi osiągniesz zwykłym deficytem, bez głodówki na 500-800 kcal.

Czy dieta 1000 kcal to dobry pomysł?

Dla większości nie. Ma sens przy dużej otyłości albo świeżo wykrytej cukrzycy typu 2 i tylko pod opieką lekarza, z odstawieniem leków pod nadzorem, a potem programem podtrzymania (Lean i in. 2018). Przy 10-15 kg do zrzucenia wybierz umiarkowany deficyt.

Czy dieta niskowęglowodanowa odchudza szybciej?

Na wadze w pierwszych tygodniach tak, bo z glikogenem schodzi woda, 3-4 części na każdą część glikogenu (Kreitzman i in. 1992). Na dłuższą metę różnica jest mała: w przeglądzie Cochrane (61 badań, 6925 osób z nadwagą lub otyłością) low-carb dawała po kilku miesiącach około 1 kg niższą wagę, a po 1-2 latach mniej niż 1 kg, czyli według autorów praktycznie żadnej różnicy (Naude i in. 2022).

Aplikacja BBS

Chcesz mieć dietę rozpisaną pod siebie, a nie z tier listy?

W aplikacji BBS dostajesz gotowe jadłospisy dopasowane do Twojej kaloryczności i makro, ponad 400 przepisów (także bez glutenu, bez laktozy, wegetariańskie i wegańskie), licznik kalorii, automatyczną listę zakupów i plan treningowy pod Twój cel. Pierwsze 3 dni są za darmo.

Źródła

  1. Dansinger ML i in. Comparison of the Atkins, Ornish, Weight Watchers, and Zone diets for weight loss and heart disease risk reduction: a randomized trial. JAMA. 2005;293(1):43-53. PubMed 15632335
  2. Johnston BC i in. Comparison of weight loss among named diet programs in overweight and obese adults: a meta-analysis. JAMA. 2014;312(9):923-933. PubMed 25182101
  3. Ge L i in. Comparison of dietary macronutrient patterns of 14 popular named dietary programmes for weight and cardiovascular risk factor reduction in adults: systematic review and network meta-analysis of randomised trials. BMJ. 2020;369:m696. PubMed 32238384
  4. Westenhoefer J, Stunkard AJ, Pudel V. Validation of the flexible and rigid control dimensions of dietary restraint. Int J Eat Disord. 1999;26(1):53-64. PubMed 10349584
  5. Hall KD i in. Ultra-Processed Diets Cause Excess Calorie Intake and Weight Gain: An Inpatient Randomized Controlled Trial of Ad Libitum Food Intake. Cell Metab. 2019;30(1):67-77. PubMed 31105044
  6. Shai I i in. Weight loss with a low-carbohydrate, Mediterranean, or low-fat diet. N Engl J Med. 2008;359(3):229-241. PubMed 18635428
  7. Estruch R i in. Primary Prevention of Cardiovascular Disease with a Mediterranean Diet Supplemented with Extra-Virgin Olive Oil or Nuts. N Engl J Med. 2018;378(25):e34. PubMed 29897866
  8. U.S. News & World Report, Best Diets 2025, omówienia: Nutrition Insight, 2025 (nutritioninsight.com) i WebMD, 6.01.2025 (webmd.com)
  9. Bui LP i in. Planetary Health Diet Index and risk of total and cause-specific mortality in three prospective cohorts. Am J Clin Nutr. 2024;120(1):80-91. PubMed 38960579
  10. Gardner CD i in. Effect of a ketogenic diet versus Mediterranean diet on glycated hemoglobin in individuals with prediabetes and type 2 diabetes mellitus: The interventional Keto-Med randomized crossover trial. Am J Clin Nutr. 2022;116(3):640-652. PubMed 35641199
  11. Goldenberg JZ i in. Efficacy and safety of low and very low carbohydrate diets for type 2 diabetes remission: systematic review and meta-analysis of published and unpublished randomized trial data. BMJ. 2021;372:m4743. PubMed 33441384
  12. Garegnani LI i in. Intermittent fasting for adults with overweight or obesity. Cochrane Database Syst Rev. 2026;2:CD015610. PubMed 41692034
  13. Kreitzman SN, Coxon AY, Szaz KF. Glycogen storage: illusions of easy weight loss, excessive weight regain, and distortions in estimates of body composition. Am J Clin Nutr. 1992;56(1 Suppl):292S-293S. PubMed 1615908
  14. Hall KD i in. Energy expenditure and body composition changes after an isocaloric ketogenic diet in overweight and obese men. Am J Clin Nutr. 2016;104(2):324-333. PubMed 27385608
  15. Hall KD i in. Effect of a plant-based, low-fat diet versus an animal-based, ketogenic diet on ad libitum energy intake. Nat Med. 2021;27(2):344-353. PubMed 33479499
  16. Huang RY i in. Vegetarian Diets and Weight Reduction: a Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. J Gen Intern Med. 2016;31(1):109-116. PubMed 26138004
  17. Hevia-Larraín V i in. High-Protein Plant-Based Diet Versus a Protein-Matched Omnivorous Diet to Support Resistance Training Adaptations: A Comparison Between Habitual Vegans and Omnivores. Sports Med. 2021;51(6):1317-1330. PubMed 33599941
  18. Melina V, Craig W, Levin S. Position of the Academy of Nutrition and Dietetics: Vegetarian Diets. J Acad Nutr Diet. 2016;116(12):1970-1980. PubMed 27886704
  19. Manheimer EW i in. Paleolithic nutrition for metabolic syndrome: systematic review and meta-analysis. Am J Clin Nutr. 2015;102(4):922-932. PubMed 26269362
  20. Astbury NM i in. A systematic review and meta-analysis of the effectiveness of meal replacements for weight loss. Obes Rev. 2019;20(4):569-587. PubMed 30675990
  21. Lebwohl B i in. Long term gluten consumption in adults without celiac disease and risk of coronary heart disease: prospective cohort study. BMJ. 2017;357:j1892. PubMed 28465308
  22. Black CJ i in. Efficacy of a low FODMAP diet in irritable bowel syndrome: systematic review and network meta-analysis. Gut. 2022;71(6):1117-1126. PubMed 34376515
  23. Reynolds A i in. Carbohydrate quality and human health: a series of systematic reviews and meta-analyses. Lancet. 2019;393(10170):434-445. PubMed 30638909
  24. Lennerz BS i in. Behavioral Characteristics and Self-Reported Health Status among 2029 Adults Consuming a "Carnivore Diet". Curr Dev Nutr. 2021;5(12):nzab133. PubMed 34934897
  25. Lean ME i in. Primary care-led weight management for remission of type 2 diabetes (DiRECT): an open-label, cluster-randomised trial. Lancet. 2018;391(10120):541-551. PubMed 29221645
  26. Purcell K i in. The effect of rate of weight loss on long-term weight management: a randomised controlled trial. Lancet Diabetes Endocrinol. 2014;2(12):954-962. PubMed 25459211
  27. Ganson KT i in. Intermittent fasting: Describing engagement and associations with eating disorder behaviors and psychopathology among Canadian adolescents and young adults. Eat Behav. 2022;47:101681. PubMed 36368052
  28. Klein AV, Kiat H. Detox diets for toxin elimination and weight management: a critical review of the evidence. J Hum Nutr Diet. 2015;28(6):675-686. PubMed 25522674
  29. Cusack L i in. Blood type diets lack supporting evidence: a systematic review. Am J Clin Nutr. 2013;98(1):99-104. PubMed 23697707
  30. Wang J i in. ABO genotype, 'blood-type diet' and cardiometabolic risk factors. PLoS One. 2014;9(1):e84749. PubMed 24454746
  31. Wyka J i in. Assessment of food intakes for women adopting the high protein Dukan diet. Rocz Panstw Zakl Hig. 2015;66(2):137-142. PubMed 26024402
  32. Freeman TF, Willis B, Krywko DM. Acute intractable vomiting and severe ketoacidosis secondary to the Dukan Diet. J Emerg Med. 2014;47(4):e109-e112. PubMed 25154557
  33. Dąbrowska E, Jabłońska-Kaszewska I, Falkiewicz B. Effect of high fiber vegetable-fruit diet on the activity of liver damage and serum iron level in porphyria cutanea tarda (PCT). Med Sci Monit. 2001;7 Suppl 1:282-286. PubMed 12211737
  34. Naude CE i in. Low-carbohydrate versus balanced-carbohydrate diets for reducing weight and cardiovascular risk. Cochrane Database Syst Rev. 2022;1(1):CD013334. PubMed 35088407

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani dietetyka. Jeżeli chorujesz przewlekle, bierzesz leki, jesteś w ciąży albo karmisz piersią, zmianę diety ustal ze specjalistą.

Używam Google Analytics, żeby wiedzieć, co na stronie działa, a co nie. Zgadzasz się na cookies statystyczne?